Psikoloji Bilgini Test Et – Psikoloji Bilgi Testi

Korunum, Jean Piaget'nin bilişsel gelişim teorisinde önemli bir kavramdır ve bir nesnenin ya da maddenin şekli veya görünümü değişse bile miktarının değişmediğini anlama yeteneğini ifade eder. Örneğin, bir miktar sıvı bir bardaktan başka bir şekle sahip bir kaba döküldüğünde, çocuğun sıvı miktarının değişmediğini fark edebilmesi korunum becerisini gösterir.

Piaget’nin Bilişsel Gelişim Teorisi

Jean Piaget, çocukların bilişsel gelişimlerini dört ana aşamada inceledi. Bu aşamalar:

1. Duyusal-Motor Dönem (0-2 yaş)
   • Çocuklar, dünyayı duyu organları ve motor becerileri aracılığıyla keşfederler.
   • Nesne devamlılığı (object permanence) bu dönemde kazanılır.
2. İşlem Öncesi Dönem (2-7 yaş)
   • Çocuklar, sembolik düşünme yeteneği geliştirirler, ancak mantıksal düşünme yetileri sınırlıdır.
   • Egosantrizm ve animizm gibi özellikler bu dönemde yaygındır.
3. Somut İşlemler Dönemi (7-11 yaş)
   • Çocuklar, mantıklı düşünmeye ve somut nesnelerle ilgili işlemleri gerçekleştirmeye başlarlar.
   • Korunum kavramı bu dönemde kazanılır. Çocuklar, madde miktarının şekil veya kap değişikliklerinden etkilenmediğini anlarlar.
4. Soyut İşlemler Dönemi (11 yaş ve üzeri)
   • Gençler, soyut düşünme ve hipotetik problemlere çözüm bulma yetenekleri geliştirirler.
   • Bilimsel düşünme ve mantıksal akıl yürütme bu dönemde belirgin hale gelir.

Korunumun Kazanıldığı Dönem: Somut İşlemler Dönemi

Korunum, Piaget’nin bilişsel gelişim teorisinde "somut işlemler dönemi"nde kazanılır. Bu dönem yaklaşık olarak 7-11 yaş aralığını kapsar. Somut işlemler dönemi, çocukların mantıklı düşünme ve somut nesnelerle ilgili işlemleri gerçekleştirme yeteneklerini geliştirdikleri bir dönemdir. Bu aşamada çocuklar, sayı, hacim, kütle ve uzunluk gibi farklı türlerde korunum kavramlarını anlamaya başlarlar.

Korunum Türleri ve Örnekler

1. Sayı Korunumu:
   • İki sıra halinde dizilmiş eşit sayıdaki nesnelerden birinin aralığı değiştirilse bile, çocuk her iki sıranın da aynı sayıda nesne içerdiğini anlar.
2. Hacim Korunumu:
   • Bir miktar sıvı, geniş bir kaptan dar bir kaba döküldüğünde, sıvının miktarının değişmediğini anlar. Örneğin, bir bardaktan dar bir tüpe dökülen suyun miktarının aynı olduğunu fark eder.
3. Kütle Korunumu:
   • Bir hamur parçası, farklı şekillere sokulduğunda, hamurun miktarının değişmediğini anlar.
4. Uzunluk Korunumu:
   • Bir çubuğun iki parçası yan yana konulduğunda ve sonra biri diğerinin üzerine yerleştirildiğinde, her iki çubuğun uzunluğunun aynı olduğunu fark eder.

Piaget'nin Korunum Testleri

Piaget, korunum kavramını test etmek için çeşitli deneyler yapmıştır. Örneğin, bir çocuğa iki eşit miktarda sıvı içeren iki aynı boyutta bardak gösterir ve ardından sıvılardan birini daha uzun ve dar bir kaba döker. Çocuk, her iki kaptaki sıvı miktarının aynı olduğunu söyleyebiliyorsa, korunum kavramını kazanmış demektir.

Piaget'nin bu çalışmaları, çocukların bilişsel gelişim süreçlerini anlamada önemli bir rol oynamış ve eğitim yöntemlerinin şekillendirilmesine yardımcı olmuştur.

Yüksek benlik saygısı, genellikle bireylerin kendilerini iyi hissetmelerine ve pozitif bir ruh hali içinde olmalarına yol açar. Düşük benlik saygısı ise depresyon ve stresle ilişkilendirilebilir.

"Durumsal faktörler" (situational factors), bir kişinin davranışlarını veya kararlarını etkileyen, o anki çevresel veya durumsal koşulları ifade eder. Bu, kişinin o andaki sosyal çevresi, ortamın fiziksel özellikleri veya olayın bağlamı gibi, bireyin kontrolü dışındaki dış etkenleri kapsar.

Bu faktörler, bir kişinin eylemlerini etkileyebilen geçici ve değişken koşullardır. Durumsal faktörler, genellikle "içsel faktörler" (dispositional factors) olarak adlandırılan, bireyin kişisel özelliklerinden, tutumlarından veya mizaçtan farklı olarak değerlendirilir.

Özetle:

• Durumsal faktörler, bir kişinin davranışlarını veya kararlarını etkileyen çevresel veya durumsal koşullardır.
• Bunlar, bir kişinin kontrolü dışındaki dış etkenlerdir.

Bu arada... Hayallerine ulaşma konusunda sana daha fazla yardımcı olmamızı ister misin?

İşte sana hayallerine ulaşmana yardım edecek rehber bir yazı: Hedef Belirleme Çalışması

Bilişsel çarpıtmalar, gerçeklikten sapma gösteren ve genellikle olumsuz düşünce kalıplarını ifade eder.

Sosyal etki, bireylerin düşüncelerinin, duygularının veya davranışlarının, başkalarının varlığı veya eylemleri nedeniyle değişmesidir. Bu, insanların sosyal ortamlarına verdikleri tepkileri ve bu ortamların onları nasıl etkilediğini açıklar. Sosyal etki, sosyal psikolojinin temel konularından biridir ve üç ana kategoride incelenir:

1. Uyma: Bireylerin, bir grup normuna uymak için davranışlarını değiştirmesidir.
2. İtaat: Bireylerin, bir otorite figürünün talimatlarına göre davranışlarını değiştirmesidir.
3. İkna: Bireylerin, diğerlerinin söylediklerine veya önerilerine göre düşüncelerini veya davranışlarını değiştirmesidir.

Özetle:

• Sosyal etki, bireylerin düşünce, duygu veya davranışlarının, sosyal çevrelerinden etkilenerek değişmesidir.
• Uyma, itaat ve ikna gibi türleri vardır.

Küçük dünyalar teorisi, sosyal ağlarda herhangi iki kişinin ortalama altı adımda birbirine bağlanabileceğini öne sürer. Bu, “altı derecelik ayrım” (six degrees of separation) olarak da bilinir.

Erikson, ergenliği, bireyin kimliğini keşfetmeye çalıştığı ve kimlik ile kimlik karmaşası arasında mücadele ettiği bir dönem olarak tanımlar.

Bağlanma teorisi, çocukların ebeveynlerine veya bakım veren kişilere duygusal olarak nasıl bağlandığını ve bunun ilerideki sosyal ilişkilerini nasıl etkilediğini açıklar. Bağlanma teorisi John Bowlby ve Mary Ainsworth'un ortak çalışmasıdır.

"Kendini sabote etme" (self-handicapping), bir kişinin başarıya ulaşma şansını kasıtlı olarak azaltarak, başarısızlık durumunda bir mazeret yaratmak için uyguladığı bir davranış türüdür. Bu, bir kişinin kendisine kasıtlı olarak engeller yaratması veya kendi performansını engelleyecek durumlar oluşturması anlamına gelir.

Hayallerine ulaşma konusunda sana daha fazla yardımcı olmamızı ister misin?

İşte sana hayallerine ulaşmana yardım edecek rehber bir yazı: Hedef Belirleme Çalışması

Yanlı doğrulama, bir kişinin kendi inançlarına uygun bilgileri arama ve aykırı bilgileri göz ardı etme eğilimidir. Bu, kişinin düşünce ve algılarını yanlı hale getirir.

Bu arada, Kendini Gerçekleştiren Kehanet yazımızı okudun mu? Eğer okumadıysan çok tavsiye ederim. 🙏🏻

"Gelişimsel kriz" (developmental crisis), bireylerin yaşamlarının belirli dönemlerinde karşılaştıkları ve başarılı bir şekilde çözmeleri gereken kritik çatışmaları veya zorlukları ifade eder. Bu kavram, bireyin yaşam süreci boyunca belirli aşamalarda meydana gelen doğal ve kaçınılmaz değişimleri ve bu değişimlerle başa çıkma gereksinimini tanımlar. Gelişimsel krizlerin başarılı bir şekilde çözülmesi, bireyin sağlıklı bir şekilde gelişmesine ve olgunlaşmasına katkıda bulunur.

Erik Erikson ve Psikososyal Gelişim Kuramı

Bu kavram, özellikle Erik Erikson tarafından geliştirilmiş ve psikososyal gelişim kuramının temel bir unsuru olarak tanımlanmıştır. Erikson, bireylerin yaşam boyunca karşılaştıkları sekiz ana psikososyal krizden söz eder ve her bir kriz, belirli bir yaş dönemine özgüdür. Bu krizlerin her biri, bireyin psikososyal gelişimi için kritik önem taşır.

Erikson'un Psikososyal Gelişim Aşamaları ve Gelişimsel Krizler

1. Güvene Karşı Güvensizlik (Trust vs. Mistrust)
   • Yaş Aralığı: 0-1 yaş
   • Özellikleri: Bebekler, bakım verenlerine güvenmeyi öğrenirler. Güvenli bağlanma, dünyaya güven duygusunu sağlar.
2. Özerkliğe Karşı Kuşku ve Utanç (Autonomy vs. Shame and Doubt)
   • Yaş Aralığı: 1-3 yaş
   • Özellikleri: Çocuklar bağımsızlık ve özerklik kazanma çabası içindedirler. Desteklenirlerse özgüvenleri artar, aksi halde kuşku ve utanç gelişir.
3. Girişimciliğe Karşı Suçluluk (Initiative vs. Guilt)
   • Yaş Aralığı: 3-6 yaş
   • Özellikleri: Çocuklar kendi hedeflerini belirleyip bu hedeflere ulaşmak için girişimlerde bulunurlar. Başarırlarsa girişimcilik duygusu gelişir, aksi halde suçluluk duygusu oluşur.
4. Başarıya Karşı Aşağılık Duygusu (Industry vs. Inferiority)
   • Yaş Aralığı: 6-12 yaş
   • Özellikleri: Çocuklar, yeteneklerini ve becerilerini geliştirirler. Başarı ve yetenek duygusu kazanırlarsa kendine güven artar, aksi takdirde aşağılık duygusu gelişir.
5. Kimliğe Karşı Kimlik Karmaşası (Identity vs. Role Confusion)
   • Yaş Aralığı: 12-18 yaş
   • Özellikleri: Ergenler, kimliklerini ve toplumsal rollerini keşfetmeye çalışırlar. Başarılı bir kimlik gelişimi, sağlıklı bir benlik duygusu yaratır. Kimlik karmaşası, bireyin kimlik ve yönelim belirsizliği yaşamasına neden olabilir.
6. Yakınlığa Karşı Yalıtılmışlık (Intimacy vs. Isolation)
   • Yaş Aralığı: 18-40 yaş
   • Özellikleri: Genç yetişkinler, derin ve anlamlı ilişkiler kurmaya çalışırlar. Yakınlık kurabilirlerse sağlıklı ilişkiler gelişir, aksi halde yalnızlık ve yalıtılmışlık duygusu oluşur.
7. Üretkenliğe Karşı Durgunluk (Generativity vs. Stagnation)
   • Yaş Aralığı: 40-65 yaş
   • Özellikleri: Orta yaşlı bireyler, topluma katkıda bulunma ve gelecek nesiller için bir şeyler yapma çabasındadır. Üretkenlik duygusu gelişirse, birey kendini faydalı hisseder. Aksi halde, durgunluk ve anlamsızlık duygusu oluşabilir.
8. Benlik Bütünlüğüne Karşı Umutsuzluk (Integrity vs. Despair)
   • Yaş Aralığı: 65 yaş ve üzeri
   • Özellikleri: Yaşlı bireyler, yaşamlarını değerlendirir ve hayatlarının anlamını sorgularlar. Geçmişteki başarılar ve anlamlı yaşam, benlik bütünlüğü duygusu yaratır. Aksi takdirde, pişmanlık ve umutsuzluk duyguları yaşanabilir.

Gelişimsel Krizlerin Önemi

Her bir psikososyal kriz, bireyin belirli bir dönemde karşılaştığı gelişimsel görevlerle başa çıkma yeteneğini yansıtır. Bu krizlerin başarılı bir şekilde çözülmesi, bireyin sağlıklı bir kişilik gelişimi ve yaşam doyumu için kritik öneme sahiptir. Aksi takdirde, bu krizlerin olumsuz çözülmesi, bireyin gelecekteki yaşamında çeşitli psikolojik sorunlara yol açabilir.

Erikson'un teorisi, yaşam boyu gelişimi vurgulayan kapsamlı bir çerçeve sunar ve psikososyal gelişim sürecinde bireylerin karşılaştığı zorlukları ve fırsatları anlamamıza yardımcı olur.

Klasik koşullanma, bir uyarıcı ile doğal bir refleks arasında bir bağlantı kurulmasını içerir. İvan Pavlov'un köpekleri üzerinde yaptığı deneyler bu tür koşullanmayı açıklar.

Öz-bilinç, bir kişinin kendi içsel durumlarının, duygularının ve düşüncelerinin farkında olması anlamına gelir. Bu, duygusal zekânın önemli bir bileşenidir.

Gestalt psikolojisi, 20. yüzyılın başlarında Almanya'da gelişen ve algının nasıl çalıştığını anlamaya odaklanan bir psikoloji akımıdır. Gestalt psikolojisinin temel prensibi, "bütün, parçaların toplamından daha fazladır" (The whole is greater than the sum of its parts) ilkesidir. Bu prensip, algının bireysel unsurların birleşimi olarak değil, bu unsurların organize ve anlamlı bir bütün olarak algılandığını ifade eder. Gestalt psikolojisi, insanların algıları ve bilişlerinin, parçaların toplamından daha büyük bir bütün olarak anlaşılması gerektiğini savunur. “Gestalt” Almanca’da “bütün” veya “şekil” anlamına gelir.

Gestalt Psikolojisinin Temel Prensipleri

1. Figür-Zemin İlişkisi (Figure-Ground Relationship):
   • Algıda, bir nesne (figür) ve onu çevreleyen alan (zemin) arasında bir ayrım yapılır. İnsanlar, figürü zeminle kontrast oluşturarak algılarlar.
   • Örnek: Siyah bir noktayı beyaz bir kağıt üzerinde hemen fark ederiz.
2. Yakınlık (Proximity):
   • Birbirine yakın olan nesneler, bir grup veya bütün olarak algılanma eğilimindedir.
   • Örnek: Birbirine yakın duran noktalar, bir grup olarak algılanır.
3. Benzerlik (Similarity):
   • Birbirine benzeyen nesneler, bir grup veya bütün olarak algılanma eğilimindedir.
   • Örnek: Aynı renkteki veya şekillerdeki nesneler, bir arada algılanır.
4. Süreklilik (Continuity):
   • İnsanlar, kesintisiz ve düzgün çizgiler veya şekiller olarak devam eden nesneleri algılarlar.
   • Örnek: Kıvrımlı bir çizgi, düz bir çizgiden daha kolay takip edilir.
5. Kapanış (Closure):
   • İnsanlar, eksik parçaları doldurarak tam, eksiksiz şekiller algılarlar.
   • Örnek: Eksik çizgilerle oluşturulmuş bir üçgen, zihin tarafından tamamlanarak tam bir üçgen olarak algılanır.
6. Basitlik (Prägnanz):
   • Algı, en basit, en düzenli ve en simetrik şekilde gerçekleşir. İnsan beyni, karmaşık şekilleri bile mümkün olan en basit formda algılama eğilimindedir.
   • Örnek: Karmaşık bir desenin içinde, temel geometrik şekilleri görmek.

Gestalt Psikolojisinin Uygulamaları

Gestalt psikolojisi, algı psikolojisi, öğrenme, problem çözme ve çeşitli terapötik yaklaşımlarda kullanılmıştır. Örneğin, gestalt terapisi, bireyin kendini ve çevresini bütünsel bir şekilde anlamasına yardımcı olmayı amaçlar.

Gestalt psikolojisi, insan algısının nasıl çalıştığını anlamamıza önemli katkılarda bulunmuştur. Bu akım, bireylerin dünyayı nasıl organize ettiklerini ve deneyimlediklerini anlamada kilit bir rol oynamaktadır.

Sapir-Whorf hipotezi, dilin düşünce süreçlerini ve algıyı şekillendirdiğini öne süren bir teoridir. Bu, dilbilimsel görecelik olarak da bilinir. İnsan düşüncesinin yerel dillerden çok yoğun bir şekilde etkilendiğini göstermektir. Bir insanın kendi dilinde belirli bir düşünce yapısı oluşmuştur ve bu insan başka bir insanın dilini hiçbir zaman tam anlamıyla anlayamaz. Sapir-Whorf hipotezi adını dilbilimci olan Benjamin Lee Whorf ve Edward Sapir 'den almıştır. Tezlerinde Sapir ve Whorf, kişinin konuştuğu dilin, onun düşüncelerinin yolunu belirlediğini öne sürmüştür. Bunun yanı sıra çevrenin algısı da yine dilin yapısını etkileyen faktörler arasındadır.

Pozitif psikoloji, insanların mutluluk, esenlik, dirençlilik ve olumlu özelliklerini inceleyen bir psikoloji dalıdır. Bu alan, olumsuz duygulara ve psikolojik sorunlara odaklanan geleneksel psikoloji anlayışının ötesine geçerek, bireylerin yaşam kalitesini artıran pozitif faktörlere odaklanır.

Pozitif psikolojinin ana hedefleri arasında:

1. Mutluluk: Pozitif psikoloji, insanların yaşamdan tatmin olma ve mutluluğu artırma yollarını araştırır.
2. Esenlik: Bu alan, fiziksel, zihinsel ve duygusal sağlığı destekleyen faktörleri inceler.
3. Olumlu Özellikler: Pozitif psikoloji, bireylerin güçlü yönlerini ve olumlu niteliklerini keşfetmeye ve geliştirmeye odaklanır.
4. Olumlu Deneyimler: Mutluluk, sevgi, ilham gibi olumlu duygular ve deneyimler, pozitif psikolojinin ilgi alanına girer.

Pozitif psikoloji, insanların potansiyellerini en üst düzeye çıkarmalarına ve daha anlamlı, tatmin edici yaşamlar sürmelerine yardımcı olmayı amaçlar.

Özetle:

• Pozitif psikoloji, mutluluk, esenlik ve olumlu özelliklere odaklanır.
• İnsanların yaşam kalitesini artırmayı amaçlar.

Bystander Etkisi (seyirci etkisi), bir olay veya acil durum sırasında, etrafta daha fazla insan bulunduğunda, bireylerin yardım etme olasılığının azalması durumunu ifade eder. Bu fenomen, sosyal psikoloji alanında önemli bir konu olup, bireylerin grup dinamikleri içinde nasıl davrandıklarını anlamamıza yardımcı olur.

Bystander Etkisi Nedir?

Bystander etkisi, insanların bir acil durum karşısında harekete geçme olasılıklarının, olay yerinde daha fazla insan olduğunda azalması anlamına gelir. Bu durum, çeşitli psikolojik ve sosyal faktörlerden kaynaklanır:

1. Sorumluluğun Dağılması (Diffusion of Responsibility): Bir acil durum sırasında birçok kişi varsa, bireyler sorumluluğun diğerlerine dağıldığını düşünür ve bu nedenle yardım etme ihtiyacını hissetmezler.
2. Sosyal Etki (Social Influence): İnsanlar, başkalarının tepkilerini gözlemleyerek kendi davranışlarını şekillendirirler. Eğer başkaları yardım etmiyorsa, birey de durumu acil veya ciddi olarak değerlendirmeyebilir.
3. Değerlendirme Kaygısı (Evaluation Apprehension): Bireyler, diğer insanların kendilerini nasıl değerlendireceği konusunda endişe duyarlar ve bu nedenle yanlış bir şey yapmaktan korkarak yardım etmekten kaçınabilirler.

Kitty Genovese Cinayeti ve Bystander Etkisi

Bystander etkisi, 1964 yılında New York'ta meydana gelen Kitty Genovese cinayeti ile geniş çapta tanınmıştır.

Olayın Detayları:

• Tarih: 13 Mart 1964
• Yer: Kew Gardens, Queens, New York
• Kurban: Kitty Genovese, 28 yaşında bir kadın
• Olay: Kitty Genovese, gece geç saatlerde evine dönerken Winston Moseley adlı bir adam tarafından saldırıya uğradı ve defalarca bıçaklandı. Saldırı yaklaşık 30 dakika sürdü ve Genovese, yaralanmalar sonucu hayatını kaybetti.

Medya ve Tanıklıklar:

• Cinayetin ardından, New York Times gazetesi, olay sırasında 38 kişinin saldırıya tanık olduğunu ancak hiç kimsenin yardım etmek için müdahale etmediğini veya polisi aramadığını bildirdi. Bu rapor, geniş çapta tartışmalara ve eleştirilere yol açtı ve halkın ilgisini çekti.

Araştırmalar ve Sonuçlar

Kitty Genovese cinayeti, sosyal psikologlar John Darley ve Bibb Latané tarafından incelenmiş ve bystander etkisini araştırmak için bir dizi deneyin yapılmasına ilham vermiştir.

Darley ve Latané'nin Deneyleri:

• Deney Tasarımı: Katılımcılar, bir laboratuvar ortamında bir acil duruma tanık olduklarında nasıl tepki verdiklerini inceleyen deneyler yapıldı. Katılımcılar, yalnız olduklarında veya başka kişilerle birlikte olduklarında (gerçekte diğer kişiler de deneyin bir parçasıydı) acil durumlara nasıl tepki verdikleri gözlemlendi.
• Sonuçlar: Araştırmalar, bir acil duruma tanık olan kişi sayısı arttıkça, bireylerin yardım etme olasılığının azaldığını gösterdi. Yani, daha fazla insanın bulunduğu durumlarda sorumluluk hissi dağılır ve bireylerin müdahale etme olasılığı düşer.

Bystander Etkisinin Önlenmesi

Bystander etkisini azaltmak veya önlemek için çeşitli stratejiler önerilmiştir:

1. Eğitim ve Farkındalık: İnsanlara bystander etkisi hakkında bilgi vermek ve bu tür durumlarla karşılaştıklarında nasıl tepki vereceklerini öğretmek.
2. Doğrudan Yönlendirme: Bir acil durumda, spesifik bir kişiyi yardım etmeye veya polisi aramaya yönlendirmek, sorumluluğun belirginleşmesine yardımcı olabilir.
3. Küçük Gruplar: Küçük gruplar içinde yardım etme olasılığı daha yüksektir. Daha az insanın bulunduğu durumlarda, bireyler sorumluluk hissi duyarlar ve müdahale etmeye daha yatkın olurlar.

Kitty Genovese cinayeti, bystander etkisi fenomeninin anlaşılmasında ve sosyal psikoloji literatürüne önemli katkılar sağlamış, bireylerin sosyal sorumlulukları ve grup dinamikleri konusundaki anlayışımızı derinleştirmiştir.

Bağlanma stilleri, bağlanma teorisi kapsamında incelenen ve bireylerin çocuklukta geliştirdiği bağlanma kalıplarını ifade eder. Bu stiller, bireyin gelecekteki ilişkilerinin kalitesini etkiler. Bağlanma kuramı, 1960'lı ve 1970'li yıllarda, İngiliz psikolog John Bowlby ve Amerikalı-Kanadalı psikolog Mary Ainsworth tarafından geliştirilmiştir.